Meer dan een AI-boek: een blauwdruk voor autonome organisaties

Het autonome AI-bedrijf is bijna af. Het telt ruim 3.000 pagina's, en het hele boek komt op YouTube, met elke dag een aflevering.

Het meeste dat over AI-agents is geschreven, stopt op het moment dat het interessant wordt. Eén agent, één taak, een mooi resultaat. Dan voeg je een tweede agent toe om de eerste te controleren, een derde om informatie te verzamelen, een vierde om bij te houden wat er veranderd is. Op een ochtend kijk je niet meer naar een agent, maar naar een groep die tegelijk druk bezig is. Twee van hen doen hetzelfde werk. Eén werkt met oude informatie. Eén keurt goed wat een ander net heeft afgewezen. De kosten lopen door, en niemand kan zeggen welke taak ze veroorzaakt.

De agents zijn niet slechter geworden. Er ontbreekt een organisatie.

Daar begint mijn nieuwe boek. Het autonome AI-bedrijf sluit aan op AI-agenten die het werk doen en is bijna af. Het is uitgegroeid tot ruim 3.000 pagina's. Vanaf vandaag verschijnt het hele boek als videoserie op YouTube, gratis voor iedereen, met elke dag een nieuwe aflevering.

Eén salon, en alles eromheen

Het boek volgt één bedrijf vanaf de eerste dag. Sawasara is een Thaise massagesalon in Bangkok die uitgroeit tot een wereldwijd schoonheidsbedrijf. Mensen geven de behandelingen: de massage, de zorg, de aandacht waarvoor een klant komt. AI-agents runnen het bedrijf eromheen. Planning, voorraad, leveranciers, betalingen, marketing, klantrelaties, boekhouding en later het openen van nieuwe vestigingen.

Sawasara bestaat niet. Dat is met opzet. Een bedrijf dat niet bestaat, laat het patroon erachter zien, en dat patroon geldt voor elke organisatie die werk aan agents geeft, in elke sector. Een salon is toevallig een goede plek om dat te zien, omdat het werk lichamelijk en persoonlijk is en alles eromheen te organiseren valt.

Een rol is een contract, geen persoonlijkheid

Het eerste wat het boek doet, is het woord "agent" uit elkaar halen. Bij Sawasara is niemand zomaar "de agent". Er zijn rollen, en een rol is een contract: wat hij doet, welke informatie hij nodig heeft, wat hij mag wijzigen, wat hij mag kosten, hoe zijn resultaat wordt gecontroleerd en wanneer hij moet stoppen. De agent die in een rol werkt, kan later vervangen worden. Het contract blijft.

Elk resultaat heeft één eigenaar. En de controle op een resultaat ligt nooit bij de rol die het maakte. Als een tijdelijk team een nieuwe vestiging opent, staat de controleur buiten dat team, zodat de controle niet gewoon bevestigt wat het team al gelooft. Als er iets misgaat, wil je zien waar: was het doel verkeerd, de uitvoering, de controle, of is de gebeurtenis nooit vastgelegd? Als alles "de agent" heet, kun je dat niet zien.

Grenzen die buiten het model liggen

Een regel in een prompt is een wens. Het boek legt grenzen op een plek waar een agent er niet omheen kan praten: in de rechten die een rol heeft, in het budget dat bij een taak hoort en in het gereedschap dat weigert als een grens bereikt is.

Neem een donderdagmiddag in het boek. De betaalrol maakt de wekelijkse batch klaar en vindt drie facturen van dezelfde leverancier van massageolie. Elk bedrag ligt net onder de grens waarboven een mens moet goedkeuren. Samen liggen ze er ruim boven. Een regel die één factuur tegelijk bekijkt, laat alle drie door. De betaalrol kijkt per leverancier en per dag, ziet één uitgave in drie delen en zet ze als één batch vast, met één vraag aan de salonmanager. Geen fraude, geen fout, geen schade. Maar de scène laat zien waar het hele hoofdstuk over geld om draait: een grens houdt alleen stand als hij controleert op de eenheid waarin geld werkelijk beweegt.

Ook de agents zelf kosten geld. Elke aanroep van een model heeft een prijs, en een agent die in een lus blijft hangen, kan in één nacht meer uitgeven dan een salon in een week aan voorraad kwijt is. Daarom krijgt het eigen verbruik van de agents bij Sawasara dezelfde structuur als elke andere uitgave: een doel, een eigenaar, een grens, een bewijs en een controle.

Geheugen met een bron en een datum

Een agent onthoudt wat in zijn context staat. Een organisatie onthoudt wat ze opschrijft, met een bron en een geldigheidsperiode.

In het boek stelt de planningsrol een weekendrooster op. Een therapeut staat als bevoegd voor een bepaalde behandeling, maar het dossier is over zijn beoordelingsdatum heen, dus het telt niet meer als bewijs. De planningsrol roostert haar niet in voor die behandeling, legt in het rooster uit waarom en vraagt de personeelsrol de bevoegdheid opnieuw te bevestigen. Het blijkt dat de vergunning allang verlengd was; het nieuwe bewijs was alleen nooit in het register terechtgekomen. Nu wel, met bron, en het oude dossier verwijst naar het nieuwe.

Er gebeurde niets dramatisch. Dat is het ontwerp dat werkt. Geheugen zonder bron en datum is hoe een organisatie van agents gaat handelen op iets dat niet meer waar is.

De mens aan de rand van het systeem

In het begin staat een mens in het midden van alles. Die ziet klanten binnenkomen, regelt het rooster, controleert de voorraad en tekent de rekeningen. Dat werkt voor één salon op de eerste dag. Het groeit niet mee.

Daarom verplaatst het boek de mens stap voor stap naar de rand van het systeem. Niet omdat menselijk werk minder telt, maar omdat je aan de rand patronen, risico's en richting ziet in plaats van elk klein probleem. Aan de rand bepaalt een mens waar de organisatie naar streeft, welke waarden niet onderhandelbaar zijn, hoeveel ruimte ze krijgt, wanneer een nieuwe fase mag beginnen en wanneer alles stopt.

Eén scène laat zien wat dat betekent. Op een donderdagavond komt er een factuur binnen van de verhuurder van de tweede salon. Het bedrag ligt boven wat de financiële rol zelfstandig mag betalen, en hij moet vrijdag betaald zijn. De rol stuurt de oprichter één vraag: het bedrag, de reden, het advies om te betalen, en wat hij doet als niemand antwoordt, namelijk niet betalen en de deadline in de gaten houden. De oprichter zit in een vliegtuig. De vraag gaat naar een tweede bevoegde persoon, die in een andere tijdzone slaapt en 's ochtends antwoordt. De betaling gaat twaalf uur later weg dan technisch mogelijk was, en het register zegt waarom. Er is ondertussen niets onomkeerbaars gebeurd.

De mens aan de rand is geen schakel waar het werk doorheen moet. Het is een autoriteit die bereikbaar moet zijn, met een tweede route als dat niet lukt en een veilige uitkomst als niemand antwoordt.

Van één salon naar vele

Het boek is geduldig over groei. Sawasara begint met opzet klein: één salon, een paar therapeuten, een agenda die gevuld moet worden. Een tweede salon opent pas als de eerste niet meer van de oprichter afhangt, want anders verdubbel je het werk van de oprichter in plaats van het te delen. De organisatie groeit van ongeveer tien rollen naar honderd, en later naar duizend, en elke stap moet zich bewijzen voordat de volgende begint. Capaciteit toevoegen die niets oplost, vermenigvuldigt alleen de fouten en de kosten.

Verderop komt wat een groeiend bedrijf tegenkomt: nieuwe markten en hun gewoonten, tijdzones, regelgeving, overnames, een academie, nieuwe vakken naast massage, en wat je doet als een agent uit zijn rol breekt of iemand het systeem van buitenaf probeert te manipuleren.

Waarom dit meer is dan een AI-boek

Je kunt het boek lezen als een verhaal over een salon. Je kunt het ook lezen als een werkend ontwerp. Elk hoofdstuk eindigt in dingen die je kunt gebruiken: rolkaarten, registers, recepten voor terugkerende situaties en de documenten die een organisatie van agents vanaf de eerste dag nodig heeft. Het doel, het rollenregister, de rechten, het logboek en de procedure om te stoppen.

Het boek is voor drie lezers tegelijk geschreven. De mens die een autonome organisatie wil bouwen en moet begrijpen waarom ze zo in elkaar zit. De bouwer die de systemen, de registers en de stopknop moet maken. En de agent zelf, die moet kunnen teruglezen waarom een regel er is, want een agent die niet weet waarom een regel er staat, loopt er vroeg of laat omheen.

Die laatste lezer is de reden dat ik het een blauwdruk noem. Het is bedoeld om te gebruiken, door mensen en door agents.

Waarom het hele boek een serie wordt

Een boek van deze omvang vraagt veel van een lezer. Niet iedereen opent een document van die lengte, en dat is prima. Maar de ideeën erin mogen niet afhangen van of iemand tijd heeft om te lezen.

Daarom wordt het hele boek een videoserie, zonder inkorten en zonder samenvattingen. Elke dag een nieuwe aflevering, elk een stap verder. Hannah vertelt het verhaal van Sawasara. Tom stelt de vragen die een lezer zou stellen: waarom een regel er is, wat er gebeurt als hij faalt, wat je maandag zou doen. Zo wordt een lang boek iets wat je naast je werk kunt volgen, elke dag een beetje.

Aflevering 001 staat online, en de hele serie vind je in de afspeellijst op YouTube. Over een paar weken is ook het e-book klaar om te downloaden, voor wie liever leest.

Ik bouw AI-agents en train mensen in AI. Dit boek is het completste dat ik heb geschreven over hoe dat werk samenkomt in een organisatie. Ik hoop dat je meekijkt.

Alle stukken