Zesentwintig patronen, elk op één kaart
Elk hoofdstuk van AI-agenten die het werk doen eindigt met een patroon. Hier staat elk patroon met een voorbeeld uit een ander vak, letterlijk uit het boek, en een proef om zelf te doen.
De kaart van het boek
Vijf delen, en elk deel maakt het volgende mogelijk. Klik op een hoofdstuk om naar zijn kaart te gaan.
- Deel IEén ding goedkoop maken
- Deel IIEn dan honderd tegelijk
- Deel IIIAls het misgaat
- Deel IVHet wordt een organisatie
- Deel VIn de echte wereld
- hoofdstuk 1Deel I
Eerst het gereedschap, dan het ding
wat dit goedkoper maakteAlles wat erna kwam. De avond waarop er niets gemaakt werd, is de reden dat er daarna zoveel gemaakt kón worden.
Uit een ander vak · de fotograaf
Hoofdstuk 1, ‘Dit gaat niet over software’Een fotograaf die tweeduizend opnamen per opdracht maakt, kan die allemaal één voor één bekijken. Of hij kan eerst een halve dag besteden aan het vastleggen van zijn belichting en zijn bewerking, en daarna begint elke opdracht op tachtig procent. Die halve dag levert die dag niets op.
De proef: Vraag wat er eigenlijk in staat
Open de voorbeeldmap en vraag wat erin zit. Niets bouwen, niets veranderen — alleen kijken. Dit is de kortste versie van wat dit hoofdstuk beschrijft: je typt één zin en je krijgt iets terug waar je anders een ochtend voor had gezeten. Reken op twee minuten.
Vraag je agent
Dit is de administratie van een bouwbedrijf. Beschrijf in tien regels welke bedrijfsprocessen je hier terugziet, en noem daarna drie dingen die je opvallen.Wat je ziet
Een opsomming van processen die je zelf nooit zo op een rij had gezet — van acquisitie en calculatie tot kwaliteitsborging en nazorg — en drie opmerkingen over wat eruit springt. Let op de derde opmerking. De eerste twee zijn meestal wat je al wist; de derde is regelmatig iets waar je nooit naar had gekeken.
- hoofdstuk 2Deel I
Wat wegviel, en wat niet
wat dit goedkoper maakteDe afstand tussen een besluit en het resultaat werd zo kort dat een verkeerd besluit nemen goedkoper werd dan er lang over nadenken.
Uit een ander vak · rekenmachine en spellingcontrole
Hoofdstuk 2, ‘De vorm die eronder zit’Dat is niet nieuw en het is ook niet van software. Elke keer dat de afstand tussen besluit en resultaat korter werd — de rekenmachine, de spellingcontrole, de zoekmachine — verdween de uitvoering en bleef het oordeel.
De proef: Laat het narekenen wat jij anders zelf naliep
Vier van de twaalf regels in `regels.md` gaan over of een opdracht compleet is. Die loop je met je ogen na zolang het er vijftien zijn, en niet meer zodra het er vijftienhonderd zijn. Laat ze narekenen. Reken op vijf minuten.
Vraag je agent
In regels.md staan twaalf regels. Neem regel 1 tot en met 4 en controleer de map opdrachten/ en meerwerk/ daarop. Geef per regel alleen de overtredingen, met het nummer erbij, en verder niets.Wat je ziet
Vier korte lijstjes, samen zes regels lang. Drie van de vier regels worden precies één keer overtreden. Het gat in de nummering is de interessantste: er is geen bestand dat ontbreekt, er is een nummer dat nooit gebruikt is — en dat vind je alleen door te tellen wat er níet is.
- hoofdstuk 3Deel I
“Ja, maar jij bent programmeur”
wat dit goedkoper maakteHet bezwaar werd een vraag met een antwoord, en die vraag — hoe controleer ik of het klopt — is de vraag waar de rest van dit boek op gebouwd is.
Uit een ander vak · de boekhouder
Hoofdstuk 3, ‘De vraag die je wél moet beantwoorden’Een boekhouder heeft cijfers die moeten sluiten, en dat is een toets die zichzelf afvinkt.
De proef: Laat een patroon zoeken in tekst die niemand heeft geordend
De dagrapporten in `uitvoering/dagrapporten/` zijn losse zinnen die een uitvoerder aan het eind van de dag opschreef. Er staat geen veld in, niets is geteld, en toch zit er een patroon in. Laat dat zoeken. Reken op drie minuten.
Vraag je agent
Lees alle dagrapporten in uitvoering/dagrapporten/ en vertel me welk soort verstoring het vaakst terugkomt. Groepeer naar oorzaak, niet naar bewoording, en onderbouw het met de regels waar je het uit haalt.Wat je ziet
Tien dagen, zeven met een bijzonderheid, en ze zijn alle zeven anders opgeschreven. Maar gegroepeerd naar oorzaak vallen er drie samen: de verstoring komt van iemand buiten de eigen ploeg — een kraanchauffeur, een onderaannemer, een bewoner die niet thuis was. Dat is geen conclusie die in de gegevens stond; hij ontstaat pas als je naar oorzaak groepeert in plaats van naar woorden.
- hoofdstuk 4Deel I
Feiten, geen meningen
wat dit goedkoper maakteElk feit dat ik opschreef in plaats van een indruk, kon door iemand anders gebruikt worden — en later door iets anders dan iemand.
Uit een ander vak · de begeleiding naar werk
Hoofdstuk 4, ‘Wat een oordeel doet met de volgende stap’Zeg je "hij is niet gemotiveerd", dan heb je iets gezegd waar niemand iets mee kan.
… Zeg je "hij is de afgelopen drie keer op dinsdag niet gekomen, en op de andere dagen wel", dan staat er iets heel anders. Nu is er iets te doen.
De proef: Laat een melding terugbrengen tot waarnemingen
In `klachten/` staan vier meldingen zoals ze binnenkwamen. Drie ervan bevatten een oordeel — te laat, niet verholpen, wijkt af — en op een oordeel kun je niets bouwen. Laat ze terugbrengen tot wat er feitelijk staat, en leg die manier meteen vast zodat je hem niet elke keer opnieuw hoeft uit te leggen. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
In klachten/ staan meldingen van opdrachtgevers. Splits per melding wat een waarneming is van wat een oordeel is, en zoek bij elke waarneming de datum en het bestand waar hij uit komt. Schrijf die manier daarna op als een herbruikbare werkwijze, met bovenaan één regel over wanneer hij van toepassing is.Wat je ziet
Vier meldingen uit elkaar getrokken, en daarna een bestand dat je niet zelf hebt geschreven. De volgende keer dat er een klacht binnenkomt, biedt die werkwijze zich uit zichzelf aan — dat is het verschil met een afspraak die je op een goede dag nog weet.
- hoofdstuk 5Deel I
Bereikbaarheid boven waarde
wat dit goedkoper maakteElke volgende lezer en elke volgende gebruiker kwam binnen zonder dat er iemand overtuigd hoefde te worden.
Uit een ander vak · de schrijver en de boekhandel
Hoofdstuk 5, ‘Vier keer niets is nog steeds niets’Een papieren boek van € 14,99, verkocht via een boekhandel, levert de schrijver € 0,87 op. Datzelfde boek rechtstreeks verkocht levert € 3,47 op. Vier keer zoveel.
… Wat een tussenpartij levert is dan ook geen marge maar bereik.
De proef: Laat uitrekenen waar je aan mee kúnt doen
In `aanbestedingen/` staan vier uitvragen en in `certificaten/bedrijfscertificaten.md` staat wat het bedrijf heeft. De grootste uitvraag is niet vanzelf de beste: hij is pas iets waard als je eraan mag meedoen. Laat dat naast elkaar zetten. Reken op vijf minuten.
Vraag je agent
Zet per aanbesteding naast elkaar: de omvang, wat er vereist is, en of wij dat volgens certificaten/bedrijfscertificaten.md hebben. Zeg per stuk of we kunnen inschrijven, en zo niet, wat er precies ontbreekt.Wat je ziet
Vier regels. Twee kunnen, twee niet — en de twee die niet kunnen zijn samen goed voor bijna een miljoen. Ze vallen niet af op prijs of op drukte maar op één ontbrekend certificaat. Dat is geen tegenvaller maar een voorwaarde: hij kost maanden en hij is te halen, alleen niet vóór de sluitingsdatum van deze twee.
- hoofdstuk 6Deel I
Multipliers
wat dit goedkoper maakteElke volgende dag. Dat is letterlijk bedoeld en het is het enige wat een multiplier van een besparing onderscheidt.
Uit een ander vak · de aannemer, de bakker, de keuken
Hoofdstuk 6, ‘En dit is niet van software’Een aannemer met een vaste controlelijst voor een oplevering heeft de eerste. Een praktijk die noteert wat er met een patiënt is afgesproken heeft de tweede. Een bakker die zijn eigen deeg maakt heeft de derde. Een fotograaf die zijn bewerking vastlegt heeft de vierde. Een restaurantkeuken waar een gerecht binnen de minuut van de pas gaat, heeft de vijfde — en dat is de reden dat er een tweede zaak kán komen.
… Wat ze allemaal delen: op de dag dat ze gemaakt werden, leverden ze niets op.
De proef: Bundel je losse controles tot één werkwijze
Je hebt nu drie keer hetzelfde gedaan: een regel gekozen, een controle laten schrijven, hem gedraaid. Dat is drie keer het werk voor drie regels, terwijl er twaalf zijn. Laat er één werkwijze van maken die ze allemaal afloopt — en laat er meteen een tweede naast zetten die kijkt of die ronde zelf volledig was. Reken op vijftien minuten.
Vraag je agent
In regels.md staan twaalf regels. Schrijf een herbruikbare werkwijze die ze alle twaalf afloopt tegen de mappen waar ze over gaan, en alleen de overtredingen meldt met het nummer erbij. Maak daarnaast een tweede, losse werkwijze die controleert of de ronde volledig was, en laat de eerste naar de tweede verwijzen. Draai de eerste daarna en laat me de uitkomst zien.Wat je ziet
Twee werkwijzen, en een uitkomst die je met de hand nooit had samengesteld: vijftien overtredingen verdeeld over tien van de twaalf regels. De regel over vakbekwaamheid springt eruit met vier, en dat is geen toeval — daar zit een certificaat achter dat op één dag afliep en vier opdrachten tegelijk raakte. Dat je twee regels zonder overtreding ziet, is óók informatie: die zijn gedraaid en schoon, en dat is iets anders dan niet gedraaid.
- hoofdstuk 7Deel II
En als je het duizend keer deed?
wat dit goedkoper maakteAlles wat later opgeschaald moest worden en dat niet hoefde te worden herbouwd, omdat de vorm het al toestond.
Uit een ander vak · het restaurant
Hoofdstuk 7, ‘En dit gaat over gewoon werk’Een restaurant met één kok kan een gerecht hebben dat afhangt van zijn oordeel. Dat gerecht kan uitstekend zijn. Het kan alleen nooit in een tweede zaak, en ook niet op zijn vrije dag. Een gerecht met een opgeschreven maat en een controlepunt is misschien iets minder — en het bestaat ook als hij er niet is.
De proef: Laat hem alleen melden wat er veranderd is
Je ronde uit het vorige hoofdstuk meldt vijftien overtredingen. Bij vijftien opdrachten is dat te overzien. Bij vijftienhonderd niet, en dan gebeurt er iets vervelends: je gaat de lijst niet meer lezen. De vraag van dit hoofdstuk is wat er verandert als je het duizend keer doet — en het antwoord is dat de vorm van de uitkomst moet veranderen, niet de controle. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Pas de ronde aan zodat hij de bevindingen van de vorige keer onthoudt, en meld voortaan drie dingen apart: wat er nieuw bij is gekomen, wat er is opgelost, en hoeveel er ongewijzigd openstaan. Draai hem twee keer: nu, en nadat ik iets heb veranderd.Wat je ziet
De eerste ronde kan niets vergelijken en zegt dat ook — vijftien bevindingen, geen vergelijking mogelijk. Daarna is de uitkomst opeens twee regels in plaats van vijftien, en het zijn de twee regels waar je iets mee moet. De ongewijzigde vijftien verdwijnen niet, ze worden geteld. Dat is het verschil tussen iets negeren en iets erkennen.
- hoofdstuk 8Deel II
Waarom doe je dat nog zelf?
wat dit goedkoper maakteElke keer dat de vraag een ander antwoord kreeg, verschoof er werk dat daarna nooit meer op mijn stapel terugkwam.
Uit een ander vak · de monteur
Hoofdstuk 8, ‘En dit gaat niet over software’Een monteur die elke storing zelf naloopt heeft gelijk over de moeilijke gevallen. De makkelijke tachtig procent zit er alleen bij in.
De proef: Vraag wat dit rekenwerk nog bij jou doet
Elke maand zet iemand in dit bedrijf de begrote uren naast de werkelijke. Dat kost een uur, het gaat nooit mis, en daarom is er nooit meer naar gekeken. Laat het narekenen en kijk of het antwoord nog hetzelfde is. Reken op vijf minuten.
Vraag je agent
Zet per opdracht de begrote marge naast de werkelijke, uit kostenbewaking/ en nacalculaties/. Doe de lopende opdrachten apart en laat daar zien hoeveel procent van de begrote kosten al gemaakt is.Wat je ziet
Zes regels. Twee afgeronde opdrachten die keurig binnen de begroting bleven, één die zestien procentpunten marge verloor — en een lopende opdracht die al 106 procent van zijn begrote kosten heeft gemaakt terwijl hij nog loopt. Die laatste stond in geen enkel maandoverzicht, omdat een maandoverzicht naar afgeronde opdrachten kijkt.
- hoofdstuk 9Deel II
Zichzelf controleren
wat dit goedkoper maakteElke controle die een getal werd, hoefde daarna nooit meer door een mens gedaan te worden.
Uit een ander vak · de fotograaf en de vertaler
Hoofdstuk 9, ‘Wat de machine kan lezen, kan ze controleren’Een fotograaf schift tweeduizend opnamen op scherpte en op ogen dicht voordat hij er één bekijkt; een vertaler laat eerst nalopen of alle getallen, namen en eenheden overeenkomen.
De proef: Wantrouw je eigen controle
Je controle uit het vorige hoofdstuk meldt vier overtredingen op regel 5. De vraag van dit hoofdstuk is niet of dat er vier zijn, maar of de controle zelf klopt. Een meetopzet is ook een verdachte, en je toetst hem door hem expres te laten falen. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Verander in personeel/m-de-lange.md het certificaat "VOL-VCA" in "VOL VCA", met een spatie in plaats van een streepje. Draai daarna regel 5 opnieuw en vertel me wat er verandert en waarom.Wat je ziet
Van vier overtredingen naar acht. En de vier nieuwe zien er volkomen geloofwaardig uit: m-de-lange heeft geen VOL-VCA, vier keer, netjes met opdrachtnummer. Er is niets aan te zien dat ze onzin zijn. De controle vergelijkt de gevraagde naam letterlijk met de naam in het personeelsdossier, en één spatie is genoeg om die vergelijking te laten mislukken zonder dat er iets misgaat.
- hoofdstuk 10Deel II
Snelheid is geen comfort
wat dit goedkoper maakteProberen werd goedkoper dan gokken, en daarmee werd elke controle uit het vorige hoofdstuk iets dat een machine er gewoon bij kan doen.
Uit een ander vak · de kok
Hoofdstuk 10, ‘En dit gaat niet over software’Een kok die tussendoor proeft, stuurt twintig keer bij per gerecht. Een kok die pas aan tafel hoort hoe het was, stuurt één keer bij per week.
De proef: Meet hoe lang je ronde duurt
Je ronde uit hoofdstuk 6 loopt de hele administratie af. Voordat je hem vaker gaat draaien, moet je weten wat hij kost — want dat bepaalt of je hem tussendoor draait of één keer per maand, en dat verschil bepaalt weer wanneer je iets vindt. Reken op drie minuten.
Vraag je agent
Draai de ronde drie keer achter elkaar en meet elke keer hoe lang hij erover doet. Zeg daarna wat dat betekent voor hoe vaak ik hem kan draaien.Wat je ziet
Drie keer twee honderdste seconde. Dat is geen prestatie maar een drempel: onder een seconde draai je iets tussendoor, zonder erover na te denken. Boven de tien seconden doe je het als je eraan denkt, en boven de minuut alleen nog als het moet. De controle is niet beter geworden — hij is goedkoper geworden, en daardoor draai je hem tien keer vaker.
- hoofdstuk 11Deel II
Niet op schijf, niet gebeurd
wat dit goedkoper maakteElke keer dat iemand verder moest waar een ander was gestopt — inclusief ik, twee weken later, die zijn eigen werk niet meer herkende.
Uit een ander vak · de werkplaats
Hoofdstuk 11, ‘En dit is geen software’Een werkplaats waar de monteur weet welke auto's dit mankement hebben, weet dat kwijt op de dag dat hij vertrekt. Een werkplaats die het bijhoudt, weet het daarna nog steeds — en ziet bovendien iets wat niemand kon zien toen het in één hoofd zat: dat het bij dat ene bouwjaar vaker voorkomt.
De proef: Leg het besluit vast, niet alleen de uitkomst
Op 15 april week de maatvoering van de aanbouw vier centimeter af van de tekening. Dat is opgelost, en het besluit staat in de notulen. Maar de reden staat er niet, en over een jaar is dat het enige wat iemand nodig heeft. Laat dat zoeken en laat er meteen een werkwijze van maken. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Zoek in uitvoering/ de plekken waar een besluit is genomen, en kijk per besluit of de reden erbij staat of alleen de uitkomst. Schrijf daarna een herbruikbare werkwijze voor het vastleggen van een besluit, met bovenaan één regel over wanneer hij van toepassing is.Wat je ziet
Vier notulen met besluiten, en vier dagrapporten waarin iets wordt besloten zonder dat het een besluit heet — gemeld bij werkvoorbereiding, doorgezet, opnieuw plannen. In geen van de acht staat waaróm. Bij de maatvoering staat wél de uitkomst (afwijking 4 cm akkoord na aanpassing tekening) en niet de afweging: waarom aanpassen goedkoper was dan verplaatsen.
- hoofdstuk 12Deel III
Fratsen
wat dit goedkoper maakteElke frats die zichtbaar werd, hoefde niet meer door mij te worden opgevangen — en pas daarna had het zin om meer tegelijk te laten lopen.
Uit een ander vak · de keuken
Hoofdstuk 12, ‘En dit geldt ver buiten dit onderwerp’Een keuken waar één stap in de voorbereiding wisselt levert gerechten die allemaal net iets anders zijn. Geen enkel gerecht is fout. De zaak wordt er alleen nooit voorspelbaar van.
De proef: Groepeer op soort in plaats van op project
In `opleverpunten/` staan zes punten uit vier opleveringen. Per oplevering zijn het er één of twee, en dan lijkt het een kwestie van pech. Laat ze groeperen op soort en kijk of dat nog steeds zo is. Reken op vijf minuten.
Vraag je agent
Groepeer de opleverpunten in opleverpunten/ naar soort in plaats van naar opdracht, en zeg welk soort het vaakst terugkomt. Zet er per punt bij of het hersteld is of nog openstaat.Wat je ziet
Drie soorten. En dan valt er iets op dat per project onzichtbaar was: alles wat nog openstaat, zit in dezelfde soort. Wat lelijk is — een kitrand, een zijwang niet in lijn — wordt ter plekke hersteld. Wat ontbreekt moet besteld, gepland en teruggekomen worden, en dat blijft dus liggen. Geen van deze zes is een fout; samen houden ze twee opleveringen op.
- hoofdstuk 13Deel III
Fouten zijn je beste leraar
wat dit goedkoper maakteElke fout werd één keer gemaakt in plaats van telkens opnieuw, en wat hij opleverde reisde voortaan mee naar de volgende.
Uit een ander vak · de docent
Hoofdstuk 13, ‘En dit gaat niet over programmeren’Een docent die de tien fouten opschrijft die elke leerling maakt hoeft die tien nooit meer tien keer los uit te leggen. De lijst gaat vooraf mee, en de les gaat over de rest.
De proef: Voeg de derde stap toe die altijd wordt vergeten
Er staan drie incidenten in `kam/incidenten/`, alle drie netjes met een maatregel erbij. Bedenken en repareren zijn dus gebeurd. De vraag van dit hoofdstuk is de derde stap: wie zorgt dat het niet terugkomt? Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Loop de incidenten in kam/incidenten/ na. Kijk per incident of de maatregel ergens is vastgelegd als een terugkerende controle, of dat hij alleen als tekst in het incident staat. Schrijf daarna een werkwijze voor het afhandelen van een incident, met als verplichte laatste stap welke controle voorkomt dat dit soort incident terugkomt.Wat je ziet
Drie incidenten, drie maatregelen, en nul controles. Snoeren ophangen, afzetting verbreden, handschoenen verstrekken: alle drie verstandig, alle drie eenmalig, en geen ervan gebeurt volgende maand vanzelf opnieuw. En er is er één niet gemeld — dat is een vierde bevinding die je er gratis bij krijgt.
- hoofdstuk 14Deel III
Mijn gereedschap loog tegen me
wat dit goedkoper maakteElke melding die nu klopt, is een fout die de volgende keer geen ronde meer kost — en de volgende keer is er iemand die geen wantrouwen kan opbouwen.
Uit een ander vak · wie op een meter kijkt
Hoofdstuk 14, ‘En dit gaat niet over software’Een thermometer die hangt waar de zon op staat. Hij liegt niet. Hij meet keurig de temperatuur op die plek, en die plek is de verkeerde.
De proef: Vraag waar het overzicht over gaat
`kostenbewaking/` ziet eruit als het overzicht van de lopende opdrachten. Het klopt, het telt op, en het is netjes bijgehouden. De vraag van dit hoofdstuk is niet of de getallen kloppen maar waar ze over gaan. Reken op vijf minuten.
Vraag je agent
Vergelijk welke opdrachten er in kostenbewaking/ staan met welke er in opdrachten/ staan, en zeg wat dat betekent voor een totaal dat je uit kostenbewaking haalt.Wat je ziet
Zes van de vijftien. Het overzicht is compleet in zijn eigen termen en gaat over minder dan de helft van het werk. Elk totaal dat je eruit haalt is dus juist én misleidend, en er staat nergens bij dat het een selectie is. Twee van de negen ontbrekende opdrachten hebben wel een openstaande crediteurenfactuur — daar wordt dus geld uitgegeven dat in geen enkel overzicht terugkomt.
- hoofdstuk 15Deel III
De tweede keer
wat dit goedkoper maakteElk gedeeld onderdeel is er een waarvan de vorm uit twee gevallen kwam in plaats van uit een gok, en dat is de reden dat het derde geval er wél in paste.
Uit een ander vak · het recept
Hoofdstuk 15, ‘En dit gaat niet over software’Een recept dat je één keer maakte is nog geen recept, het is wat je die avond deed. Pas als je het een tweede keer maakt met andere gasten, zie je welke stappen er echt in horen en welke van die ene keer waren.
De proef: Bouw hem één keer en gebruik hem twee keer
Je hebt in hoofdstuk 6 een controle op certificaten laten maken en hem in hoofdstuk 9 getest: iets met een `geldig tot` naast een datum. In `materieel/` staat precies dezelfde vorm — een keuring met een `geldig tot` naast een dag van gebruik. Dit is de tweede keer, en dit is het moment waarop je wéét wat er gedeeld mag worden. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Kijk naar de controle op persoonscertificaten en naar wat er nodig is om hetzelfde te doen voor materieel/. Zeg eerst wat die twee gemeen hebben en wat per geval verschilt. Maak er daarna één werkwijze van die allebei aankan, en laat me zien welke gegevens je er per keer in moet stoppen.Wat je ziet
Het gemeenschappelijke is klein: een ding, een geldigheidsdatum, en een moment waarop het gebruikt wordt. Het verschil is welk veld waar staat. Eén werkwijze met drie gegevens erin dekt allebei — en meteen ook de verzekeringen, de verklaringen van onderaannemers en de garantietermijnen, want die hebben dezelfde vorm.
- hoofdstuk 16Deel III
Zoek de sleutel, niet de deuren
wat dit goedkoper maakteÉén keer een voorwaarde invullen in plaats van dertig keer een verbinding bouwen — en alles wat daarna langskwam, hoefde niet opnieuw langs die vraag.
Uit een ander vak · de school
Hoofdstuk 16, ‘En dit gaat niet over koppelingen’Een school die vijf soorten begeleiding aanbiedt loopt vast op hetzelfde: of er iemand is die de leerling kent. Dat is de sleutel, en het staat op geen enkele lijst omdat het geen aanbod is.
De proef: Zoek het begrip in plaats van de plekken
Je hebt nu vier controles die allemaal hetzelfde doen. In plaats van er een vijfde bij te bouwen: zoek het begrip dat eronder zit en laat het overal tegelijk toepassen. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Zoek in deze hele map elk veld dat een datum bevat waarna iets niet meer geldig is — hoe het ook heet — en zet ze op één lijst, gesorteerd op datum, met erbij of ze al verlopen zijn. Neem de peildatum 31 mei 2026.Wat je ziet
Zesendertig vervaldatums in zes mappen, en drie van die mappen had je zelf niet genoemd: offertes hebben een geldigheidsdatum, garanties lopen af, en verzekeringen ook. Negen ervan zijn al verlopen, waaronder een offerte die nog op open staat — die kan dus niet meer aangenomen worden en niemand die dat wist.
- hoofdstuk 17Deel III
Nul afhankelijkheden
wat dit goedkoper maakteEr ging geen middag verloren aan andermans verandering, en elke dag die niet aan onderhoud opging, kwam beschikbaar voor iets dat wel vooruitkwam.
Uit een ander vak · de boer
Hoofdstuk 17, ‘En dit gaat niet over software’Een boer die zijn eigen zaad wint levert wat in op opbrengst en koopt er onafhankelijkheid voor terug. Dat is precies dezelfde ruil als hier.
De proef: Kijk wat je van anderen leent
Vier onderaannemers doen werk dat jij niet zelf doet. Dat is geen inkoop maar een lening: bij ketenaansprakelijkheid komt hun probleem uiteindelijk bij jou terecht. Laat nakijken wat je van ze weet en hoe oud dat is. Reken op vijf minuten.
Vraag je agent
Beoordeel elke onderaannemer in onderaannemers/ op drie dingen: is de VCA nog geldig, hoe oud is de verklaring betalingsgedrag, en is er een G-rekening. Zet erbij aan welke lopende opdrachten ze werken.Wat je ziet
Drie van de vier zijn in orde. De vierde werkt op een lopende opdracht, heeft een VCA die vier maanden geleden verliep, een verklaring betalingsgedrag van ruim anderhalf jaar oud, en geen G-rekening. Elk van die drie is op zich een administratief puntje. Samen is het de enige partij waar een probleem van hen een probleem van jou wordt.
- hoofdstuk 18Deel IV
Het vliegwiel
wat dit goedkoper maakteVanaf hier kostte een verbetering niet altijd meer een beslissing van mij — en dat is het eerste wat er moet gebeuren voordat dit een organisatie kan worden.
Uit een ander vak · de zaak
Hoofdstuk 18, ‘En dit gaat niet over software’Een zaak waar klanten andere klanten meebrengen. De eerste twintig kostten alle twintig moeite. Ergens daarna beginnen ze elkaar te halen, en de moeite per klant zakt zonder dat je iets veranderd hebt.
De proef: Zet een wekker en kijk pas volgende week
Je hebt nu vijf werkwijzen die elk iets controleren. Tot nu toe start jij ze. In dit hoofdstuk stop je daarmee. Je maakt er één die de andere aanroept, en je zet hem op een vaste dag — en daarna kijk je niet meer of hij gedraaid is, maar wat hij heeft gevonden. Reken op vijftien minuten, en daarna een week niets.
Vraag je agent
Maak een werkwijze die de bestaande controles achter elkaar aanroept en alleen meldt wat er nieuw of verlopen is, met bovenaan wat er binnen dertig dagen afloopt. Zet hem daarna klaar om elke maandagochtend te draaien, en laat me zien wat er de eerstvolgende keer uit zou komen.Wat je ziet
Een werkwijze die zelf niets doet en alleen aanroept — de eerste die je maakt waarin geen enkele controle staat. Dat voelt leeg en het is het punt: wat hij toevoegt is de volgorde, de samenvatting, en het feit dat hij gaat zonder jou. Bovenaan staat wat er binnen dertig dagen verloopt, want dat is het enige in deze ronde waar de tijd tegen je werkt.
- hoofdstuk 19Deel IV
Wat een agent mist
wat dit goedkoper maakteHet scherm met verzonnen getallen werd de takenlijst, en elke keer dat er één getal echt werd, hoefde niemand meer te bedenken wat er daarna moest.
Uit een ander vak · elke organisatie
Hoofdstuk 19, ‘En dit is niet nieuw’Elke organisatie die ooit uit één persoon groeide, heeft deze zeven één voor één moeten uitvinden, meestal op het moment dat het misging.
… Het geheugen wordt aangelegd nadat iemand is vertrokken.
De proef: Laat het spreadsheet narekenen dat niemand meer naleest
Calculeren gebeurt in een spreadsheet, en dat verandert niet. In `calculaties/werkbladen/` staan twee bladen zoals ze uit zo'n programma komen. Ze tellen allebei perfect op. De vraag is niet of ze optellen maar of ze kloppen, en dat is iets anders. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
In calculaties/werkbladen/ staan calculaties als CSV. Controleer per blad drie dingen: telt elke regel op tot hoeveelheid maal eenheidsprijs, telt het blad op tot de vermelde kostprijs, en komt die kostprijs overeen met de offerte die eruit is gegaan. Meld alleen wat niet klopt.Wat je ziet
De optelling klopt bij allebei — daar is een spreadsheet goed in. Maar één regel is over de formule heen ingetypt: 24 × 620 hoort 14.880 te zijn en er staat 12.480. Een omgedraaid cijfer. Het blad is daarmee 2.400 te laag en telt nog steeds perfect op, dus van buiten is er niets aan te zien. En het tweede blad komt 15 procent boven de offerte uit die al de deur uit is. Dat werk maakt verlies, en niemand die het wist.
- hoofdstuk 20Deel IV
Grenzen, en wie tekent
wat dit goedkoper maakteAlles wat binnen de grens viel, hoefde niet meer langs mij — en dat was verreweg het meeste.
Uit een ander vak · de aannemer
Hoofdstuk 20, ‘En dit gaat niet over agenten’Een aannemer met meerwerk tot vijf procent. Dat percentage is precies wat maakt dat het werk doorloopt.
De proef: Bouw iets dat tegenhoudt in plaats van meldt
Alles wat je tot nu toe hebt gemaakt, meldt. Een melding kun je negeren, en dat gebeurt ook — `NLMW-2026-06` staat al twee rondes op de lijst. Dit is de eerste die niet meldt maar tegenhoudt. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Maak een gate op de meerwerkgrens uit regels.md. Hij geeft twee antwoorden en geen derde: DOOR, of TEGENGEHOUDEN met het bedrag, de opdracht en wie moet tekenen. Hij stelt niets voor en hij laat niets door omdat het uitkomt. Draai hem en laat me de uitkomst zien, inclusief of hij faalt.Wat je ziet
Eén regel tekst en een foutcode. Dat laatste is het verschil: een melding eindigt netjes, een gate eindigt fout — en daardoor kan iets erachter niet doorgaan. Wie hem wil passeren zet een akkoord met een datum op de opdracht, en dat is een handeling die je terugziet.
- hoofdstuk 21Deel IV
Verbeteren zonder release
wat dit goedkoper maakteVerbeteren werd een alinea in plaats van een uitgave, en daarmee werd het iets dat je meteen doet in plaats van verzamelt.
Uit een ander vak · het bouwbedrijf
Hoofdstuk 21, ‘En dit gaat niet over software’Een bouwbedrijf met standaarddetails lost een lekkage één keer op en daarna nooit meer, omdat het detail veranderde en niet dat ene dak.
De proef: Laat de ronde de regels verbeteren in plaats van handhaven
Je maandagronde meldt nu twee weken achter elkaar hetzelfde. Dat is geen falen van de ronde maar informatie over de regels. Vier van de vijftien bevindingen komen uit één regel. Laat daar naar kijken. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Kijk naar de bevindingen van de laatste rondes. Zoek de regel die structureel wordt overtreden en zeg wat de gemeenschappelijke oorzaak is. Stel daarna voor wat er aan de WERKWIJZE moet veranderen zodat dit soort overtreding niet meer kan ontstaan — niet aan de controle.Wat je ziet
Regel 5 springt eruit met vier van de vijftien. Drie daarvan zijn geen drie gevallen maar één: een certificaat dat op 28 februari afliep, waarna iemand op drie opdrachten is ingepland die dat certificaat vereisen. De controle werkt prima; hij kijkt alleen achteraf. Het voorstel gaat dan ook niet over de controle maar over het moment: toets bij het inplannen, niet bij het nakijken. En let op de vierde, want die heeft die oorzaak níet: daar is iemand ingepland op werk waarvoor hij het bewijs helemaal nooit had. Eén maatregel neemt er drie weg en die ene niet — en dat is precies waarom je naar de oorzaak kijkt en niet naar het aantal.
- hoofdstuk 22Deel V
Toegang is schaarser
wat dit goedkoper maakteDe eerste toegang maakte de tweede goedkoop, en vanaf de derde ging het vanzelf — zolang de eerste bleef bestaan.
Uit een ander vak · de startende ondernemer
Hoofdstuk 22, ‘En dit gaat niet over AI’Een startende ondernemer heeft het idee, het product en de klant, en loopt vast op een zakelijke rekening die zes weken duurt.
De proef: Tel wie er buiten het bedrijf op jou wacht
Alles wat je tot nu toe hebt gebouwd, kijkt naar binnen. Maar het werk stopt niet bij je eigen map: er zijn partijen die iets van jou nodig hebben, en elk van hen heeft zijn eigen termijn waar jij niets over te zeggen hebt. Laat die op een rij zetten. Reken op vijf minuten.
Vraag je agent
Zet op een rij welke partijen buiten dit bedrijf ergens op wachten: wat ze nodig hebben, waar het over gaat, en welke termijn eraan hangt. Kijk in kwaliteitsborging, aanbestedingen, crediteuren en klachten.Wat je ziet
Vijf partijen, negen dingen. En daar staat er één tussen waarvan de termijn al verstreken is: een aanbesteding die op 24 april sloot en waarop nooit een besluit is genomen. Veertigduizend tot zestigduizend per jaar, drie jaar lang, en er is geen nee gezegd — er is niets gezegd. Dat is het verschil tussen een gemiste kans en een gemiste termijn. Het eerste is een keuze, het tweede niet.
- hoofdstuk 23Deel V
Vastzitten is een ontwerpkeuze
wat dit goedkoper maakteEen aanbieder die wegviel werd een gebeurtenis van een middag in plaats van een project — en dat is het verschil tussen doorwerken en stilstaan.
Uit een ander vak · de inkoop
Hoofdstuk 23, ‘En dit gaat niet over AI’Eén leverancier voor een onderdeel dat overal in zit. Zolang het loopt is hij de zuinigste keuze. Op de dag dat hij niet levert, ligt de hele productie stil en niet één product.
De proef: Vraag wat er zou gebeuren als je morgen moest verhuizen
Deze hele administratie is platte tekst in mappen. Dat was geen toeval, en dit hoofdstuk gaat over de vraag wat dat je oplevert. Stel hem hardop. Reken op vijf minuten.
Vraag je agent
Als dit hele bedrijf morgen naar een ander pakket zou moeten verhuizen, wat zou dan het lastigst zijn? Kijk daarbij niet alleen naar de bestanden maar ook naar wat er nergens staat.Wat je ziet
De bestanden zelf zijn het probleem niet — die zijn te lezen zonder programma en te verhuizen met een kopieeropdracht. Wat vastzit is iets anders: de afspraken die nergens staan. Dat een opdracht pas af is als er uren én materiaal op staan, staat in `regels.md`. Dat je bij een opdrachtgever twee weken van tevoren belt, staat nergens. Dat de zaterdagtoeslag niet geldt bij nazorg, ook niet. Dat is wat je kwijtraakt bij een verhuizing, en dat is ook wat je kwijtraakt als iemand weggaat.
- hoofdstuk 24Deel V
Meedoen in de formele wereld
wat dit goedkoper maakteWat een audit vraagt, lag er al — en daarmee werd meedoen in de formele wereld een uitdraai in plaats van een project.
Uit een ander vak · de producent
Hoofdstuk 24, ‘En dit gaat niet over AI’Een producent met traceerbaarheid kan bij een probleem één partij terughalen in plaats van alles. Dat is geen last maar het verschil tussen een incident en een faillissement.
De proef: Zet een gate voor iets dat je niet mag doen
Bij een vergunningplichtig bouwwerk mag je pas in gebruik nemen na een gereedmelding met een compleet dossier. Dat is geen huisregel maar een wettelijke volgorde, en hij is onomkeerbaar: wat dichtgemaakt is zonder foto, is alleen nog met slopen aan te tonen. Bouw een gate die dat tegenhoudt. Reken op tien minuten.
Vraag je agent
Maak een gate die per dossier in kwaliteitsborging/ de zes verplichte onderdelen nagaat. Hij mag drie uitkomsten geven: DOOR als het compleet is, NOG NIET GEREED als er iets mist maar er nog geen gereedmelding is, en TEGENGEHOUDEN als er wél is gereedgemeld terwijl er iets ontbreekt. Draai hem.Wat je ziet
Twee dossiers missen nog de verklaring van de borger en zijn nog niet gereedgemeld — dat is gewoon werk in uitvoering. Het derde is gereedgemeld op 22 april zonder de foto's van het verborgen werk. Dat is niet meer te repareren met een foto: het werk zit dicht. Hier zie je waarom een gate vóór de handeling moet staan en niet erna. Deze gate meldt het nu; drie weken eerder had hij het voorkomen.
- hoofdstuk 25Deel V
Als iedereen het kan
wat dit goedkoper maakteDe vraag verschoof van wat kan er gebouwd worden naar wat kijkt er nog van buiten mee — en dat is een vraag die je één keer beantwoordt en daarna overeind blijft.
Uit een ander vak · het laboratorium
Hoofdstuk 25, ‘En dit gaat niet over een bank’Een laboratorium waar de analyse en de verificatie uit hetzelfde model komen heeft geen verificatie meer, hoe precies de getallen ook zijn.
De proef: Zet de vrijgekomen uren op iets dat er nog niet was
Het bedrijf uit de voorbeelden heeft geen mensen minder gekregen maar wel uren over — de uren van de mensen die kúnnen beoordelen. Die gaan nu naar iets dat dit bedrijf nooit heeft gedaan: zelf ontwikkelen. Drie werkwijzen achter elkaar: zoeken, beoordelen, en twee varianten uitwerken. Reken op vijftien minuten.
Vraag je agent
Kijk in ontwikkeling/ naar de kavels. Beoordeel er per stuk of er iets op kan volgens de bestemming en wat er in de weg zit. Werk voor de kansrijke twee varianten uit met een indicatie van bouwkosten, opbrengst, doorlooptijd en het grootste risico — altijd meer dan één. Zeg tot slot wat er nodig is om verder te komen en wat daarvan er niet is.Wat je ziet
Vier kavels: één valt af op de bestemming, één wacht op de gemeente, één is nog niet bekeken, en één is kansrijk. Voor die ene komen er twee varianten uit, en de kleinste blijkt de betere. Zes woningen in plaats van acht geeft een hogere marge, een kortere doorlooptijd, en minder afhankelijkheid van een ontsluiting die de gemeente moet goedkeuren. Dat is niet wat je verwacht, en het is precies waarom je er twee maakt.
- hoofdstuk 26Deel V
Waar staan we nu
wat dit goedkoper maakteHet opschrijven van wat er níet stond, kostte een middag en spaarde elke discussie uit over wat er al wel zou zijn.
Dit hoofdstuk is de stand van het boek zelf; het heeft geen voorbeeld uit een ander vak.
De proef: Kijk wat er staat dat je zelf niet meer aanraakt
Dit is het laatste voorbeeld en het vraagt niets van je. Je typt geen opdracht en je bouwt niets. Je kijkt naar wat er is ontstaan terwijl je las, en je stelt één vraag: welk ding hier raak ik nooit meer aan? Reken op drie minuten.
Vraag je agent
Laat zien welke werkwijzen er inmiddels in deze map staan, met per stuk één regel over wat hij doet en wanneer hij zich aanbiedt. Zet erbij welke andere werkwijzen hij aanroept en welke hem aanroepen.Wat je ziet
Zes werkwijzen die je zelf hebt laten maken, en één ervan roept de andere aan. Wat opvalt is niet dat het er zes zijn maar dat je er vier van niet meer hebt aangeraakt sinds je ze maakte. Ze doen hun werk als de situatie zich voordoet, en de enige waar je nog aan denkt is degene die de andere start. Dat is waar dit boek naartoe liep: niet dat het werk weg is, maar dat het ergens anders is komen te liggen. De zeven die niet in dit lijstje staan wachten geen van alle op de maandag maar op een gebeurtenis: melding-omzetten als er een klacht binnenkomt, attenties als er een verjaardag aankomt, besluit-vastleggen als er iets besloten wordt, incident-afhandelen na een incident, regels-bijstellen als dezelfde regel vier rondes breekt, melder en antwoord-verwerken als er iets naar buiten moet of terugkomt. En twee gates die altijd stoppen: betaling-vrijgeven en handtekening-poort.