Mensen werven met agents: ze zoeken uit, een mens kiest

Een agent kan in een uur uitzoeken waar je een klusjesman vindt en wat dat kost. Wie hij vervolgens aanneemt, beslist hij niet.

Die grens klinkt vanzelfsprekend. Toch is werving een van de plekken waar het mis kan gaan op een manier die je pas achteraf ziet: een vacaturetekst die iets uitsluit dat niet mag, een tarief dat tot schijnzelfstandigheid leidt, een kandidaat die door een slim ogende score afvalt zonder dat een mens ernaar keek.

Dit stuk gaat over hoe we werving voor agents hebben opgezet, als voorbeeld van een proces waar je voorbereiding en besluit scheidt.

Het voorbeeld is bewust verzonnen. Het gaat om een klusjesman voor een fictief pand uit het boek Het autonome AI-bedrijf, en om een bestuurder voor een stichting als scenario voor later. Er is geen echte vacature en er wordt niets geplaatst. De getallen komen uit openbare bronnen die ik noem, of ze zijn als aanname gemarkeerd.

Eerst: welke mens zoek je eigenlijk?

Dat bepaalt bijna alles wat daarna komt. Wij onderscheiden vijf soorten:

• een vaste kracht, met een arbeidsovereenkomst
• een zzp'er of freelancer, met een overeenkomst van opdracht
• een klusjesman of vakman, voor één klus
• een bestuurder of toezichthouder, met statuten in plaats van een loonvorm
• een vrijwilliger, met een vrijwilligersovereenkomst en een beperkte vergoeding

Elke soort heeft andere kanalen, andere kosten en andere regels. Een agent die dat onderscheid niet maakt, geeft een tarief voor een vaste kracht aan iemand die je per klus wilt inhuren. Het eerste wat we dus doen: de vraag beantwoorden voor welke soort het is.

De vijf hulpjes, en wat ze nooit doen

Wij hebben vijf kleine agents, elk met één taak. Ze lezen en schrijven een bestand. Geen van hen plaatst, benadert, wijst af of betaalt.

1. De tarief- en salarisagent. Zoekt in openbare bronnen een band (laag, midden, hoog) voor een functie in een regio. Elke waarde heeft een bron, een datum en een citaat uit de pagina. Vindt hij niets, dan staat er "onbekend" en niet een gok. Het rekenwerk, zoals de werkgeverslasten bovenop een bruto loon, doet geen model maar een script, zodat het elke keer hetzelfde geeft. Als vuistregel noemt een bron 20 tot 35 procent werkgeverslasten, een ander artikel noemt voor 2026 ongeveer 37 procent. Dat staat er dan zo, tegenstrijdig, en elke bron met zijn eigen zekerheid.

2. De platformkeuze-agent. Zoekt welke kanalen bij de soort mens passen, wat ze kosten en wat hun voorwaarden zeggen. Een pagina die niet te bereiken is, blijft "onbekend". Een prijs uit een derde bron krijgt een lage zekerheid. Alleen prijzen met dezelfde btw-soort als jouw budget tellen mee, en nooit rekent de agent iets om. Past een platform binnen je budget? Dat rekent het gereedschap uit, niet het model.

3. De tekstagent. Maakt een concept van een vacature of klustekst, in gewoon Nederlands, met een taalcontrole. Elke eis in de tekst moet uit de vraag komen; hij voegt er geen toe. Een bedrag mag alleen erin staan als het binnen de gevonden band valt.

4. De kandidaatvergelijker. Zet reacties naast de eisen in een tabel. Voor elke eis een cel: genoemd, met een letterlijk citaat uit de reactie, of "niet genoemd". Niet genoemd is geen nee, het zegt alleen dat het er niet staat.

5. De offertevergelijker voor klussen. Zet offertes naast elkaar: wat kost het, wat zit erin, wat niet. Offertes met een andere btw-soort of een andere eenheid (per uur, per klus) worden nooit samengegooid. Een offerte die meer dan twee keer boven of onder het midden van zijn groep ligt, wordt gemarkeerd. Dat is geen oordeel maar een reden om te kijken wat er niet in zit.

Drie grenzen die we er hard in hebben gezet

Niet plaatsen, niet benaderen

Een agent die een vacature plaatst of een kandidaat mailt, spreekt in jouw naam met een echt persoon. Dat is een besluit van een mens. Daarom is elke tekst van de tekstagent een concept dat zelf zegt: niet geplaatst, de eigenaar beslist of en waar.

Voor één kanaal geldt het extra streng: LinkedIn verbiedt in zijn gebruikersovereenkomst het scrapen van gegevens en het automatisch sturen van berichten of contactverzoeken. Dus doet geen agent dat, ook niet "even voor de proef". Wat wel mag, is de openbare prijspagina lezen.

Verboden eisen staan in een lijst, niet in iemands hoofd

Een vacature mag niet vragen om een leeftijd, een geslacht, een afkomst, een geloof, een burgerlijke staat, een seksuele gerichtheid of een handicap, tenzij daar een objectieve rechtvaardiging voor is. Dat laatste beoordeelt een mens.

Onze tekstagent heeft een lijst van die eisen, als gegevens en niet als code. Elke regel heeft een bron, een voorbeeld dat fout is en een voorbeeld dat goed is. Een fout voorbeeld wordt gevonden, een goed voorbeeld nooit afgekeurd. Er zijn ook woorden die "nalezen" krijgen in plaats van "fout", zoals "starter" of "dynamisch team": ze zeggen iets over leeftijd zonder dat te noemen.

Eén eerlijke kanttekening: de bron die we daarvoor gelezen hebben is een zakelijke bron en niet de wet zelf. Het is een hulplijst en geen juridisch advies. Juridische tekst blijft bij mij.

Geen score, geen rang, geen afwijzing

Bij kandidaten is de verleiding het grootst: laat de agent een cijfer geven, dan hoeven we minder te lezen. Wij doen het expres niet. De tabel heeft geen totaal per kandidaat, want een totaal is een score. Woorden als "geschikt", "afwijzen" of "uitnodigen" in de uitvoer maken de controle rood.

Daarnaast mogen gevoelige kenmerken niet in de tabel staan, ook niet in een citaat: leeftijd, geslacht, afkomst, geloof, gezin, gezondheid. In onze proef met zes verzonnen reacties stonden die er met opzet in, en de agent liet ze weg. Een controle vangt het als hij het toch meeneemt, en ruimer dan nodig: een vals alarm is rood, een gemist kenmerk mag niet.

Voor echte reacties op echte vacatures is er nog iets dat we niet hebben afgerond: wat we met sollicitantgegevens doen, hoe lang we ze bewaren en met welk doel. Tot dat is nagelezen, werkt de vergelijker alleen met verzonnen reeksen en weigert hij iets anders.

Het tarief: waar het schuurt

Voor zzp'ers en klussen is er een extra reden om niet blind een bedrag te noemen. De Belastingdienst kijkt naar alle omstandigheden van een samenwerking om schijnzelfstandigheid vast te stellen. Er is ook een wet in de maak (de Wet VBAR) met een rechtsvermoeden bij een laag tarief: een basisbedrag van 36 euro per uur wordt genoemd, met indexering, maar dat bedrag is nog niet definitief. Onze tariefagent zegt dat er als waarschuwing bij: een tarief onder de grens, of er vlak boven, krijgt een melding. Zekerheid laag, omdat de regels in beweging zijn.

Dat is de waarde van een agent die zijn bronnen laat zien. Hij zegt niet "dit is het tarief", hij zegt: dit staat er, hier staat het, en zo onzeker is het.

Wat dit laat zien over agents in een proces

Je kunt hier iets algemeens uit halen. Een proces als werving bestaat uit drie soorten werk:

• Opzoeken en uitrekenen: tarieven, kosten, een vergelijking. Dit is aan de agent, met bronnen en met een script dat rekent.
• Voorbereiden: een concept, een tabel, een lijst. Ook aan de agent, in een bestand dat een mens leest.
• Besluiten en naar buiten treden: plaatsen, benaderen, kiezen, afwijzen, een contract. Aan een mens.

Zet die lijn vooraf in je proces en laat de controle bij elke stap kijken of de agent erbinnen blijft. Dan win je de uren die opzoeken kost, en verlies je niets van de zorgvuldigheid waarvoor mensen in werving zitten.

Zo kun je het zelf proberen

1. Kies één soort mens die je binnenkort zoekt.
2. Laat een agent een tariefband maken met een bron en datum bij elke waarde, en kijk in de pagina zelf of het citaat er staat.
3. Laat hem een concept van de tekst maken en leg het naast een lijst van wat niet in een advertentie mag.
4. Laat reacties naast je eisen zetten met een citaat per cel, zonder totaal.
5. Controleer één keer bewust of de controle ook echt rood wordt als je er een leeftijd in zet.

Wil je een dag samen kijken welk deel van jullie werving je zo kunt inrichten? Dat kan, met een Expert Day.

Alle stukken